Hementxe zegoen Juan Jose Esnal Irazusta CNTko militantearen etxebizitza. Frantzian erbesteratua, Gestapok atxilotu eta Compiegneko espetxetik Buchenwaldeko kontzentrazio-eremura deportatua izan zen, 1944ko urtarrilaren 19tik 1945eko apirilaren 11n askatu zuten arte.

9.000 errefuxiatu errepublikar baino gehiago, deportatu zituzten nazien kontzentrazio-eremuetara Francoren, Hitlerren eta Petainen arteko akordio politikoa zela medio. Nazionalitatea kentzen zieten eta Francok herrikidetzat onartzen ez zituenez, aberrigabetzat hartzen ziren Francok hala nahita. Guztira, 253 euskaldun deportatu zituzten nazien kontzentrazio-eremuetara: 113 hil ziren, 15 desagertutzat jo zituzten eta 125 bizirik atera ziren.

Frantziako kontzentrazio-eremuak

Euskal erbesteratuak Frantziara iritsi zirenean, ez zuten espero zuten babeslekua aurkitu, baizik eta gobernu arerioa eta eskuineko hedabideek antolaturiko ospe txarreko iritzi publikoaren kanpaina bat, non, errefuxiatuak kasurik onenean, arbuiagarritzat jotzen baitzituen. Ondorioz, errepresio frankistatik ihes egindako milaka errefuxiatu kontzentrazio-eremuetan konfinatu zituzten, Albert Sarraud Frantziako Barne ministroaren aginduari jarraituz: "Zaurituak sendatu egin behar dira, zaharrei eta haurrei sartzen uzten zaie,soldaduak giltzapetu egin behar dira" [1].

Euskal Herritik hurbilen zegoen kontzentrazio-eremua eta Zuberoako mugatik gertuen, Gursekoa izan zen. 1939an sortu zen errefuxiatu-eremu gisa, baina hasieratik alanbre-hesiz inguratuta eta militar frantsesek zainduta egon zen. 1940an, alemaniar okupazioaren ondoren, mota guztietako hots, euskal eta espainiar errefuxiatuak, alemaniar, austriar eta italiar, judutar "errefuxiatu arbuiagarriak” hartzen zituen alemaniar kontzentrazio-sistemari atxikitako kontzentrazio-eremu bilakatu zen, ordura arteko bizi-baldintza deitoragarriak areagotuz. 1940ko azaroan eta abendu artean 470 pertsona hil ziren, Josu Chueca historialariaren arabera.

Benito Alunda Urrutia, Victor Fernandez Osés, Juan Jose Gaztelumendi Legorburu,Hermenegildo Gomez Santamaría lezoar erbesteratuak eta Ricardo Fernandez Gallo maisua kontzentrazio-eremu horretan sartu zituzten. Bestalde, Prudencio SalaverriaLegorburu, Brameko kontzentrazio-esparrura zigortu zuten, Carcasonatik gertu, baina Gursen antzeko baldintzetan.

Frankismoaren kontzentrazio-eremuak

Espainiar Estatu frankistan 300 kontzentrazio-eremu inguruk funtzionatu zuten, eta 700.000 eta 1.000.000 bat pertsona igaro ziren bertatik. Eremu horietako gehienak behin-behinekoak ziren, nahiz eta asko egonkorrak izan ziren. Azkena, Miranda de Ebron kokatutakoa,. Hau, 1947an itxi zen.

Kontzentrazio-eremuen egitura errepresio frankistaren beste tresna bat bezala eratu zen, eta barneratze-baldintzak, testigantza guztien arabera, izugarriak ziren.

Lezoar asko izan ziren kontzentrazio eremu horietan preso; Genaro Ceberio Jaca eta Antonio Corta Sarasola San Pedro de Cardeñan. Handik lan behartuetara bidali zituzten. Eustaquio Areitio Arberas eta Fernando Intxaurrandieta Lizarazu, Miranda de Ebroko kontzentrazio eremutik Esklaboen batailoira esate baterako.

Badakigu baita ere, beste herritar batzuk Batailoietara bidali zituztela, bortxazko lanak egitera. Batailoi horiek kontzentrazio-sistema militarraren parte zirenez eta kontzentrazio-eremuetan bertan eratzen zirenez, esan dezakegu gehienek, jarraian aipatzen ditugunak bederen, denbora luzeagoan edota denbora laburragoan, guztiak igaro zirela kontzentrazio-esparruetatik, hala nola; Luis Maiso Magaña, Luis Guezala Sagarzazu,Fabian Iparraguirre Mancisidor,Ignacio Isasa Echeverria, Carlos Mecolalde Jauregui, Aniceto Puga Gonzalez, Jose Saizar Toledo, eta Felicisimo Villarrubia Pinto lezoar herritarrak.

Pertsona hauei buruzko informazio zabalagoa: www.lezooroimena.eus

Nondik hasiko gara?